Vijf toezichthouders adviseren: weeg digitale autonomie expliciet mee bij IT-inkoop

Vijf Nederlandse toezichthouders – de Autoriteit Consument & Markt (ACM), de Autoriteit Financiële Markten (AFM), de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), De Nederlandsche Bank (DNB) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) – adviseren overheden en bedrijven om digitale autonomie expliciet mee te wegen bij de inkoop en aanbesteding van IT-diensten. Dit staat centraal in hun gezamenlijke position paper ‘De route naar digitale autonomie’, dat op 10 juli 2026 is overhandigd aan staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit). DNB AFM

De toezichthouders constateren dat de Nederlandse en Europese digitale infrastructuur sterk leunt op een klein aantal, veelal niet-Europese, technologiebedrijven voor cloud, software en hardware. Dit creëert concentratie- en systeemrisico’s. Dienstverlening kan wegvallen door storingen, cyberincidenten of politieke druk, en buitenlandse wetgeving zoals de Amerikaanse Cloud Act kan toegang tot data afdwingen. Vendor lock-in maakt overstappen kostbaar en complex, wat de onderhandelingspositie verzwakt. Rapport ACM e.a. RD

Digitale autonomie betekent volgens de toezichthouders niet volledige technologische onafhankelijkheid, maar keuzevrijheid en regie over IT-voorzieningen. Organisaties moeten in staat zijn te schakelen wanneer omstandigheden daarom vragen. Voor vitale processen zou een Europese fall-back een basisvoorwaarde moeten zijn. Autonomie moet als volwaardig kwaliteitscriterium naast prijs en functionaliteit worden behandeld. iBestuur

Belangrijke aanbevelingen omvatten: overheden en bedrijven moeten digitale autonomie vertalen naar concrete, toetsbare eisen in aanbestedingen, zoals open standaarden, interoperabiliteit, dataportabiliteit, exit-mogelijkheden en beperking van vendor lock-in. Dit is mogelijk binnen de Aanbestedingswet en de EU Data Act. De overheid kan als launching customer optreden door vraag te bundelen en voorkeur te geven aan soevereine Europese oplossingen. Bedrijven mogen sectorbreed samenwerken om eisen te stellen en te investeren in Europese alternatieven; de Mededingingswet biedt hiervoor ruimte. IT-leveranciers worden opgeroepen diensten te ontwikkelen die overstapmogelijkheden ondersteunen. DNB Rapport

De oproep sluit aan bij bestaande regelgeving zoals DORA voor de financiële sector en de Cyberbeveiligingswet (implementatie NIS2), die nadruk leggen op risico’s in de toeleveringsketen. DNB en AFM hadden eerder al gewaarschuwd voor systeemrisico’s door digitale afhankelijkheid in de financiële sector. De toezichthouders zelf proberen hun eigen afhankelijkheid te verminderen; DNB sloot recent een contract met een Europese clouddienstverlener. AFM RD

Ondanks dat digitale autonomie breed is opgenomen in het coalitieakkoord en overheidsstrategieën, blijven de afhankelijkheden in de praktijk toenemen. De toezichthouders roepen op tot snellere actie om de weerbaarheid, continuïteit en veiligheid te vergroten en het Europese digitale ecosysteem te versterken.

Why this is uncovered

Dit specifieke beleidsadvies van de vijf toezichthouders over het meewegen van digitale autonomie bij inkoopkeuzes is vooral belicht in vakmedia en gespecialiseerde outlets zoals Telecompaper, iBestuur, RD en Computable. Grote mainstreammedia besteedden beperkt of geen aandacht aan dit gerichte rapport, terwijl bredere waarschuwingen over cyberrisico’s of economie wel de voorpagina’s haalden. Het onderwerp blijft daardoor onderbelicht bij een breder publiek, ondanks de directe relevantie voor overheidsinkoop, financiële stabiliteit en strategische soevereiniteit.